خنک نگه داشتن بدن در تابستان چیزی است که آدمها در مناطق گرمسیر به فکر آن هستند. در این میان روشهای سنتی ایرانی برای خنک نگه داشتن بدن در تابستان واقعا جالب و مؤثر هست؛ روش هایی ریشه در طب سنتی و تجربه نسلها دارند و بهویژه برای کسانی که نمیخواهند مدام از کولر استفاده کنند، گزینههای طبیعی و کمهزینهای محسوب میشوند. در ادامه، این روشها را به تفکیک نوشیدنی، خوراکی، رفتار روزانه و مراقبت از بدن می آوریم.
خداحافظ آفتابسوختگی! ۷ راز پوست شاداب و سالم در گرمای تابستان
۱. نوشیدنیهای جادویی برای خنکای درون
بدن ما با نوشیدنیهای مناسب، از درون خنک میشود و طراوت مییابد.
شربت سکنجبین: شفای طبیعت
ترکیبی دلنشین از سرکه، نعناع، عسل (یا شکر) و آب که از دیرباز به «معتدلکننده طبع» معروف بوده است. نوشیدن سکنجبین، بهخصوص همراه با خیار رنده شده، تأثیر فوقالعادهای در کاهش دمای بدن دارد و صفای دل را به ارمغان میآورد. (برگرفته از: مخزنالادویه، عقیلی خراسانی)
عرقیات خنککننده: عطر تابستان
طب سنتی ایرانی گنجینهای از عرقیات گیاهی دارد که حرارت بدن را آرام میکنند:
یک از نوشیدنیهای خنک تابستان عرق کاسنی: مبرّد (خنککننده) و تصفیهکننده کبد و خون. *(القانون فیالطب، ابنسینا)*
عرق شاهتره: برای کاهش حرارت و پاکسازی بدن.
یکی دیگر از نوشیدنیهای خنک عرق بیدمشک: آرامبخش و خنککننده.
عرق خارشتر: مفید برای دفع سموم و کاهش حرارت.
ترکیب «کاسنی + شاهتره» یکی از بهترین نسخهها برای متعادل کردن دمای بدن در روزهای داغ تابستان است. (بر اساس: Iranian Journal of Basic Medical Sciences, 2019)
گرمازدگی و 7 راهکار پیشگیری از آن
دوغ سنتی با عطر دلانگیز!
دوغ طبیعی و رقیق، بهویژه اگر با سبزیهای معطر تابستانی مانند نعناع، پونه یا شوید همراه شود، به خنک شدن بدن از درون کمک کرده و از گرمازدگی پیشگیری میکند.
۲. خوراکیهای بهشتی برای مقابله با گرما
آنچه میخوریم، نقش مستقیمی بر دمای بدن ما دارد.
میوههای خنک با طبیعت سرد: هدیههای تابستان!
هندوانه، خیار، خربزه، کاهو و سبزی خرفه، همگی طبعی سرد و تر دارند و آب فراوانی در خود جای دادهاند. ضربالمثل قدیمی میگوید: «هندوانه دل را خنک میکند و خیار حرارت را مینشاند.» (القانون فیالطب، ابنسینا)
آش و سوپ سبک:
آش دوغ، سوپ جو یا آش ماست، غذاهایی سنتی، کمچرب و آبدار هستند که در مناطق مختلف ایران، بهخصوص غرب کشور، در فصل گرما مصرف میشوند و به خنک شدن بدن کمک میکنند.
خوراکهای کمچرب: سادگی و سلامتی:
غذاهای چرب باعث افزایش حرارت درونی بدن میشوند. بهجای آن، روی خوراکهای ساده و کمچرب مانند عدسی، خوراک سبزیجات و خورش بامیه تمرکز کنید.
۳. شیوههای رفتاری سنتی:
تغییر در سبک زندگی روزمره، تأثیر شگرفی بر احساس خنکی بدن دارد.
قدم زدن در سایه، کار در خنکا: قدیمیترها خوب میدانستند که بهترین کار، انجام فعالیتها در ساعات خنک روز (صبح زود یا بعد از غروب آفتاب) و پرهیز از تردد غیرضروری در گرمای ظهر است.
آب خنک در کوزه سفالی: سفال، با خاصیت طبیعی خود، آب را بدون نیاز به برق و یخچال، خنک و گوارا نگه میدارد. (بر اساس: دانش زیست اقلیم در معماری ایرانی)
حمام ولرم با رایحههای خوش: استفاده از گلاب یا حتی برگ حنا در آب حمام، علاوه بر ایجاد حس آرامش، به خنک شدن پوست و بدن کمک شایانی میکند.( تحفه حکیم مؤمن)
خنک کردن پاها: یکی از سریعترین راهها برای پایین آوردن دمای کلی بدن، قرار دادن پاها در آب خنک است؛ روشی که در بسیاری از مناطق گرمسیری رواج دارد.
۴. مراقبتهای پوستی سنتی: طراوت و شادابی
پوست، اولین خط دفاعی بدن در برابر گرماست.
اسپری گلاب طبیعی: گلاب، علاوه بر عطر دلانگیز، خاصیت خنککنندگی فوقالعادهای دارد. اسپری کردن آن روی صورت و گردن در طول روز، حس طراوت فوری ایجاد میکند.(بر اساس: Pharmacognosy Review, 2020)
روغنهای شفابخش: در طب سنتی ایرانی، استفاده از روغن بنفشه یا روغن گل محمدی برای تسکین پوست داغ و آفتابسوخته و متعادل کردن حرارت موضعی بدن توصیه شده است.
۵. راز بزرگ: تعادل طبع در طب سنتی
اصل اساسی در طب سنتی، درک و رعایت تعادل مزاج است. (القانون فیالطب، ابنسینا)
اگر گرممزاج هستید: در تابستان، مصرف خوراکیها و نوشیدنیهای با طبیعت سرد و تر مانند کاسنی، سکنجبین، کاهو و هندوانه را در اولویت قرار دهید.
اگر سردمزاج هستید: مراقب باشید در مصرف بیش از حد مواد خنککننده زیادهروی نکنید، چرا که ممکن است باعث بیحالی شود. همیشه تعادل را حفظ کنید.
جمع بندی
اگر درفصل تابستان خنکی بدن را حفظ کنیم، می توانیم بیشتر از این فصل لذت ببریم. در گذشته که برق انرژی نبود یا دسترسی به آن به سادگی حال حاضر نبود، مردم از روشهای متعددی برای خنک کردن خود استفاده می کردند، روشهایی که اگر ما نیز استفاده کنیم کمتر بدنمان اذیت می شود و تابستان را راحت تر سپری می کنیم.
منابع:
* ابنسینا. (۱۳۷۰)، القانون فیالطب، ترجمه عبدالرحمن شرفکندی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. (اشاره به جلد اول، فصل «در مزاج» و جلد دوم، بخش اطعمه و اشربه)
* عقیلی خراسانی، محمد اکبر. (۱۳۸۵)، مخزنالادویه، تصحیح محمدرضا شهیدی. تهران: انتشارات میراث مکتوب. (اشاره به فصول مربوط به سکنجبین، کاسنی و دیگر مفردات ذکر شده)
* مؤمن حسینی، محمد. (۱۳۹۰). ،تحفه حکیم مؤمن (قرابادین کبیر)، تصحیح نصرالله پورجوادی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران. (اشاره به موارد مصرف گیاهان دارویی و عرقیات)
* مرکز تحقیقات طب سنتی ایران، دانشگاه شهید بهشتی. (۱۳۹۹)، راهنمای تغذیه فصلی بر اساس مزاج، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات طب سنتی. (اشاره به اصول تغذیه تابستان و تعادل مزاج)
* Modarres Mousavi, S. M., et al. (2018). “Traditional uses and pharmacological properties of *Mentha spicata* and *Cucumis sativus* in Iranian folk medicine.” *Journal of Ethnopharmacology*, 218, 112-120.
* Hashemi, S. R., et al. (2019). “Ethnomedicinal plants used for cooling purposes in Iranian traditional medicine: A systematic review.” *Iranian Journal of Basic Medical Sciences*, 22(8), 889-901.
* Shafiee, M., et al. (2020). “The effect of *Rosa damascena* extract on skin temperature and inflammation: A preclinical study.” *Pharmacognosy Review*, 14(27), 100-105.
نویسنده و ویرایشگر: رقیه زارع
شما هم تجربه کنید!
شما چه روشهای سنتی دیگری برای خنک ماندن در تابستان میشناسید؟ تجربیات ارزشمند خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید تا همه از آن بهرهمند شویم! 👇
