دندان درآوردن نوزاد: راهنمای کامل از علائم تا تسکین درد

یکی از چالش هایی که والدین در رابطه با نوزادان با آن درگیر هستند دندان درآوردن کودکان است.برای بعضی از کودکان این دوره با درد و ناآرامی همراه است. آشنایی با علائم دندان درآوردن نوزاد، تب در زمان دندان درآورد، راه‌های کاهش درد دندان درآوردن، ژل دندان نوزاد، ترتیب درآمدن دندان‌های کودک می تواند به مادر در روند بهتر این دوره کمک کند؛ بنابراین در این مقاله به بررسی علائم، ترتیب رویش دندان‌ها و راه‌های علمی برای کاهش درد و بی‌قراری نوزاد می‌پردازیم.

پدیده دندان درآوردن:

از آشکار شدن پی در پی دندان های شیری و دائمی. دندان های جدید به طور مداوم از 6 ماهگی تا 3 سالگی در می آیند. کودک بین 12 – 6 سالگی دندان های شیری خود را از دست می دهد و دندان های دائمی جای آنها را می گیرد. به طور متوسط اولین مجموعه دندان ها در مدت کوتاهی بعد از دومین سالروز تولد، کامل می گردد.

دندان درآوردن با تولید بیش از حد بزاق شروع می شود. دندان قروچه و جویدن هر چیزی که بچه بتواند بگیرد – درد (این علامت را نمی توان ثابت کرد ولی احتمالاً ایجاد می گردد) – لثه های قرمز و متورم،  تحریک پذیری – کج خلقی؛ لجبازی – اشکال در به خواب رفتن – گریه بیش از حد معمول اینها می تواند نشانه در آوردن دندان در کودک باشد.[1]

۱. علائم دندان درآوردن نوزاد چیست؟

نوزادان معمولاً از ۶ ماهگی شروع به دندان درآوردن می‌کنند، اما علائم ممکن است زودتر ظاهر شوند:

آبریزش دهان:

افزایش بزاق دهان یکی از شایع‌ترین نشانه‌هاست.

گاز گرفتن اشیاء:

نوزاد برای کاهش فشار لثه‌ها، هر چیزی را به دهان می‌برد. «گروهی از کودکان برای تسکین خارش لثه هایشان، گوشه ای از ملحفه، روتختی و یا رومتکایی و حتی لباس خود را به دهان برده و برروی لثه می کشند. دلیلی برای بازداشتن آنها از این عمل وجود ندارد. فقط کافی است پارچه مورد نظر را مرتباً شسته و هر چند روز یک بار در آب جوش بجوشانید.» [2]

نکته:

«بسیار شنیده می شود که بیماریهای عفونی نظیر اسهال، برونشیت و تب را به دندان درآوردن طفل ربط می دهند. در حالی که این نظرات هیچ گونه پایه و اساس علمی ندارد. بیماریهای فوق در اثر ورود میکروب به داخل بدن کودک ظاهر می شوند. اما به این دلیل که طفل از دو تا سه هفته قبل از نیش زدن دندان ها، به علت احساس خارش زیاد لثه ها، بیش از هر زمان دیگری اشیاء را به داخل دهان خود می برد، بیش از مواقع دیگر در معرض ابتلا به این ناراحتی ها قرار دارد. مطمئناً رعایت نکات بهداشتی، راهی مطمئن در پیشگیری و مبارزه با بیماری های عفونی است.»[3]

بی‌قراری و گریه:

کودک به دلیل دردی که در لثه‌ها حس می‌کنند، بی قراری و گاهی گریه می کند.

تورم و قرمزی لثه:

لثه ها قرمز می شود و محلی که دندان در حال رویش است ، متورم می شود.

اختلال در خواب و تغذیه:

ناآرامی ها در خواب، کاهش اشتها به دلیل درد هنگام مکیدن شیر مادر

نگهداری شیر مادر؛ راهنمای کامل / نحوه نگهداری در فریزر و یخچال  

۲. آیا تب در زمان دندان درآوردن طبیعی است؟

پاسخ کوتاه: خیر

بسیاری از والدین تصور می‌کنند تب ناشی از دندان درآوردن است، اما متخصصان اطفال معتقدند که این فرآیند باعث «تب بالا» نمی‌شود. اگر نوزاد شما تب بالای ۳۸ درجه دارد، احتمالاً علت دیگری (مثل عفونت ویروسی یا باکتریایی) وجود دارد. اگر تب نوزاد طولانی شد، حتماً به پزشک مراجعه کنید.

۳. ترتیب درآمدن دندان‌های کودک

اگرچه زمان‌بندی در هر کودک متفاوت است، اما ترتیب رویش معمولاً به این شکل است:

• رویش دو دندان پیشین میانی فک بالا معمولا بین 8 تا 13 ماهگی رخ می‌دهد.
• سپس دندان‌های پیشین فک بالا و پایین رشد می‌کنند. این روند در سنین 8 تا 16 ماهگی رخ می‌دهد. معمولا دندان‌های فک پایین زودتر از دندان‌های فک بالا رشد می‌کنند.
• دندان‌های آسیاب اول فک پایین و بالا عموما بین 13 تا 19 ماهگی رشد می‌کنند.
• دندان‌های نیش شیری فک بالا و پایین نیز بین 16 تا 23 ماهگی رشد می‌کنند.
• در آخر نوبت به رشد دندان‌های آسیاب دوم شیری می‌رسد که معمولا بین 25 تا 33 ماهگی رشد می‌کنند.[4]

۴. راه‌های کاهش درد دندان درآوردن

برای تسکین درد بدون نیاز به داروهای شیمیایی، این روش‌ها بسیار موثرند:

ماساژ لثه: با یک دستمال تمیز و خنک، لثه کودک را به آرامی ماساژ دهید.

دندان‌گیرهای سرد: دندان‌گیر را در یخچال قرار دهید تا خنک شود. (آن را در فریزر قرار ندهید.) سرمای ملایم درد را کم می‌کند. بهتر آن است که نیم ساعت قبل از دادن آن به کودک، آن را در داخل یخچال بگذارید تا کمی سرد شود. این وسیله اگر مرتباً شسته نشود و با زنجیره های مخصوص به گردن طفل آویزان نشود، در اثر تماس با فرش و یا موکت، میکروب را به خود می گیرد و از این طریق کودک در معرض ابتلا به بیماریهای عفونی قرار می گیرد

حفظ بهداشت: همیشه اطراف دهان نوزاد را خشک نگه دارید تا از حساسیت پوستی ناشی از آبریزش جلوگیری شود.

چند توصیه مفید:

– به هنگام دندان درآوردن از دادن غذاهای گرم به کودک، که موجب سوزش لثه ها می شود، خودداری نمایید. غذا را بیشتر به صورت آبکی، له شده و نسبتاً سرد همراه با ماست به کودک بدهید.

– به هنگام دندان درآوردن، مکیدن پستانک نه تنها موجب تکسین و دلداری کودک نمی شود، بلکه علاوه بر تشدید درد لثه ها، خود وسیله ای جهت انتقال انواع میکروب ها به دهان طفل می باشد.

– گاه احساس ناراحتی در ناحیه لثه ها آن قدر شدید است که کودک ازمکیدن سر پستانک شیشه شیر خودداری می کند. در این صورت، می توانید شیر را توسط لیوان و یا قاشق به او بدهید.

– میوه ها را کاملاً له کرده و یا آب آنها را به کودک بدهید.

– بیماریهایی از قبیل اسهال، تب و غیره را طبیعی و در رابطه با دندان در آوردن طفل قلمداد نکنید و جهت مداوای کودک سریعاً به پزشک مراجعه نمایید.

– پس از این که کودک بزرگتر شد، به او نحوه درست مسواک زدن را بیاموزید و تا قبل ازآن این وظیفه را خودتان برعهده بگیرید. البته باید برای جلوگیری از تحریک لثه های کودک از مسواک های مویی نرم استفاده شود.[5]

– هنگامی که کودک شروع به دندان درآوردن می کند یک قطعه هویج باریک را برای دندان زدن به او بدهید .[6]

۵. نکاتی درباره ژل دندان نوزاد:

استفاده از ژل‌های بی‌حس‌کننده باید با احتیاط کامل و مشورت پزشک باشد.

توصیه: بهتر است به جای داروهای شیمیایی از روش‌های طبیعی یا داروهای مسکن که پزشک اطفال تجویز می‌کنداستفاده کنید.

نتیجه‌گیری:

دندان درآوردن یک دوره گذراست. صبر و آرامش شما در این دوران بهترین کمک به نوزاد است. در صورتی که نوزاد دچار اسهال شدید، تب بالا یا بی‌قراری غیرعادی شد، حتماً با متخصص اطفال مشورت کنید.

منابع:

[1] – دانستني هاي پزشكي/ واحد تحقيقات مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان ،اصفهان:مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان ، ۱۳87، ص 458

[2] – بانك جامع اطلاعات پزشكي، واحد تحقيقات مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان، اصفهان:مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان ۱۳90، ص 5321

[3] – همانجا

[5] – همان، ص 5322

[6] – بانك جامع اطلاعات دارويي، واحد تحقيقات مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان:مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان ۱۳90، ص3032

نویسنده و ویرایشگر: رقیه زارع