چگونه با کودکان درباره بحران و جنگ صحبت کنیم؟راهنمای جامع والدین همراه با مثال
چگونه با کودکان درباره بحران و جنگ صحبت کنیم؟ در شرایط جنگی یا هر شرایط نا امنی که در اطراف ما رخ می دهد، کودکان بسیار آسیب می بینند؛ زیرا کودکان زیر 12 سال بر عکس بزرگترها قدرت تحلیل ندارند و نمی توانند خود را با شرایط اطرافشان وفق دهند. آنها نه توان تحلیل دارند نه منبعی که برای فهم درست آنچه می گذرد. تنها منبع اطلاعات آنها رفتار والدین، صداهای محیط و اطلاعاتی است که از دیگران میشنوند.
اگر در چنین شرایطی سکوت کنیم، کودک از تخیلات خود برای درک واقعیت استفاده خواهد کرد و معمولاً تخیل کودک از واقعیت بسیار ترسناکتر است.
این مقاله به شما کمک میکند:
- بدانید چطور با کودکان درباره جنگ و بحران صحبت کنید
- چطور اضطرابشان را کم کنید
- چطور به آرامش و احساس امنیت برسند
- و چه رفتارهایی را هرگز انجام ندهید
چرا صحبت کردن با کودک درباره بحران ضروری است؟
تغییرات کودکان را حساس می کند، این تغییرات را از روی رفتار والدین خود تشخیص می دهند و این امر بر روح و روان کودکان اثر بسیاری خواهد گذاشت. پس باید ابتدا والدین آرامش خود را حفظ کنند. (مقاله ۵ راه مؤثر برای حفظ آرامش خانواده در فضای جنگ می تواند به شما برای داشتن آرامش در خانواده کمک کند.)
مثالا:
اگر پدر و مادر دائم با صدای آرام و نگران صحبت کنند، کودک حتی بدون شنیدن کلمه “جنگ” حس میکند خطری وجود دارد.
پس گفتگو با کودک در مورد جنگ آثار زیر را در او به وجود می آورد.
- باعث کاهش اضطراب در او می شود.
- گفت و گو با کودک باعث می شود او اطلاعات خود را از منابع نادرست (نوجوانان دیگر، تلویزیون، شبکههای اجتماعی) نگیرد.
- صحبت کردن با کودک اعتمادش را به والدین بیشتر می کند.
- گفت و گو کردن با او احساس کنترل روانی را در او تقویت می کند.
شیوه گفت و گو با کودک در سنین مختلف کودک و نوجوان را در ادامه بیان خواهیم کرد.
چگونه بر اساس سن کودک صحبت کنیم؟
اگرچه گفت و گو با کودک مورد نیاز است اما اینکه بدانیم با کودکان در سنین مختلف در مورد جنگ چگونه صحبت کنیم اهمیت ویژه ای دارد.
بخش ۱: کودکان ۳ تا ۷ سال
برای این گروه سنی باید از توضیحات خیلی کوتاه و ساده استفاده کرد تا برای آنها قابل فهم باشد؛ زیرا آنها توانایی درک مفاهیم پیچیده و مشکل را ندارند.
مثالا می توان اینگونه توضیح داد: «گاهی بین آدمها اختلاف پیش میآید. بزرگترها هم تلاش میکنن مشکل رو حل کنن. نگران نباش. ما جای امنی هستیم.»
چیزهایی که در رابطه با کودکان در موقعیت جنگ باید در نظر گرفت:
- در آغوش کشیدن آنها به خصوص در مواقع ترس و نگرانی
- استفاده از جملات اطمینانبخش که نگرانیش را کم کند
- دور کردن آنها از اخبار و شایعات
اشتباه بزرگی که در رابطه با این کودکان می توان کرد استفاده از توضیحات طولانی یا ترسناک است.
برای مثال گفتن «دارن حمله میکنن» یا «ممکنه اتفاق بد بیفته» فقط ترس را بیشتر میکند.
بخش ۲: کودکان ۷ تا ۱۲ سال
این کودکان با آنکه قدرت درک بیشتری دارند؛ اما همچنان نمیتوانند واقعیت های پیچیده را تحلیل کنند.
بهترین روش برای صحبت با کودکان در این رده سنی:
- به آنها واقعیت را بگویید اما محدود و کوتاه، نیاز نیست توضیح اضافی بدهید.
- از کلمات ساده استفاده کنید؛ اما نه کودکانه
- به آنها آموزش رفتارهای ایمن را درحین صحبت کردن بدهید.
مثال گفت و گو با این کودکان:
«گاهی بین کشورها مشکل پیش میاد. بزرگترها تلاش میکنن با هم صحبت کنن و مسئله رو حل کنن. اگر صدایی شنیدی یا خبری متوجه شدی، بهتره از من بپرسی تا دقیق برات توضیح بدم.»
مثال آموزش ایمنی:
«اگر صدای بلند شنیدی، بیا نزدیک من یا در مکان امنی که قبلاً گفتیم قرار بگیر.» مکان های امن را به کودک نشان بدهید.
بخش ۳: نوجوانان
نوجوانان دایره اطلاعات بیشتری دارند؛ زیرا با افراد بیشتری در ارتباط هستند. آنها اگر با والدین خود حرف نزنند ممکن است با دوستان و بیرون از خانواده اطلاعات بگیرند و خودشان تحلیل کنند و این تحلیل ممکن است اشتباه یا اغراق آمیز باشد. پس بهترین روش گفتگو با نوجوان:
- محتوای درست را بدون قضاوت در اختیار او قرار دهیم.
- صحبت کردن با او به گونه ای باشد که مبتنی بر احترام باشد یعنی حس نکند که می خواهیم چیزی را به او دیکته کنیم.
- بعد از صحبت در مورد امور واقعی، او را تشویق به تفکر منطقی کنیم و راه را نشانش دهیم؛ اما بگذاریم تحلیل نهایی را خودش انجام دهد.
مثال:
«تو شاید چیزهای مختلفی در شبکههای اجتماعی ببینی. اگر خواستی دربارهش حرف بزنیم، من در کنارت هستم.»
ده گام طلایی برای صحبت سالم با کودکان درباره بحران جنگ
گام ۱: ابتدا خودتان آرام باشید، کودک زبان بدن شما را بهتر از کلماتتان میفهمد. اگر استرس داشته باشید به او منتقل خواهید کرد.
مثلا در حالی که دستهایتان میلرزند بگویید «چیزی نیست، نترس!»
کودک فوراً می فهمد که یک چیزی این وسط اشتباه است و احساس ترس شما را دریافت می کند.
گام ۲: از او بپرسید «چیزی شده» تا قبل از اینکه برای کودک در مورد مسئله جنگ توضیح دهید، بفهمید او چه حسی نسبت به این مسئله دارد.
مثالا: «صدایی شنیدی که تو رو نگران کرده؟
شاید کودک فقط بهخاطر صدای هواپیما نگران شده باشد و اصلاً از هیچ چیز خبر نداشته باشد و ترسی هم نداشته باشد. در این صورت نیاز به توضیح اضافی در مورد جنگ نیست.
گام ۳: توضیح ساده، کوتاه و قابل فهم بدهید. زیرا گاهی توضیحات پیچیده اضطراب بیشتری برای کودکان می آورد.
گام ۴: احساساتش را تأیید کن. این بسیار مهم است. پس به او نگویید این که ترس نداره. به او بگویید: «میفهمم که ترسیدی، طبیعیه.»
گام ۵: به او اطمینان بدهید که کنارش هستید . مثلا بگویید: «من همیشه کنار تو هستم و میدونم چطور ازت محافظت کنم.»
گام ۶: کودک را از اخبار محافظت کنید. کودک نیازی به دیدن تصاویر ندارد. خواندن اخبارو گفت و گو در مورد آن ، شاید کودک مستقیم به آن توجه نکند اما روی او تاثیر خواهد گذاشت.
مثالا:
تلویزیون روشن است و تصاویر خشونتآمیز پخش میشود، کودک حتی بدون توجه مستقیم تأثیر میگیرد.
گام ۷: روتین رومزه زندگی خود را حفظ کنید
چیزهایی مثل:
- ساعت خواب
- غذای معمولی
- بازی
- قصه
گام ۸: به کودکان راههای مقابله با ترس را یاد بده
مثلا به کودکان ۳ تا ۷ سال کارهای زیر را آموزش بده تا ترسش کم شود:
- زمانی که می ترسد شروع به کشیدن نقاشی کند.
- وقتی ترسید بداند جای امنی مثل بغل شما می توان آرامش کند .
- به او یاد بدهید وقتی می ترسد شروع به شمارش ساده تا عدد مثلا ۵ را انجام بدهد.
برای کودکان ۷ تا ۱۲ سال:
- برای کودکان بزرگتر می توان به آنها یاد داد که نفسعمیق بکشند.
- یا وقتی استرس دارند شروع به نوشتن احساسات خود کنند.
- می توانبه آنها گفت بازیهای حواسپرتکننده انجام بدهند مثل (لگو، پازل)
برای نوجوانان:
- نوشتن احساسات برای همه انسانها مفید است و نوجوانان نیز می توانند در زمان ترس شروع به نوشتن کنند.
- گوش دادن به موسیقی های آرام بخش، باعث آرامش آنها می شود.
- صحبت در مورد ترس ها و نگرانی ها با والدین یا مشاور
گام ۹: به سؤالات سخت واکنش شدید نشان نده
گاهی کودک ممکن است سوالاتی بپرسد که ناراحت کنند باشد. مثلا میپرسد «ما میمیریم؟»
نباید شوکه شوید.
با آرامش او را در بغل بگیرید و بگویید: «نه عزیزم. من اینجا هستم. من مراقبت هستم.»
گام ۱۰: اجازه بده هر وقت کودک خواست در مورد این موضوع صحبت کند. اگر حتی هر روز از شما در مورد جنگ سوال کرد باز شما پاسخ بدهید. یک بار حرف زدن کافی نیست.
از این رفتارها دوری کنید
- کودک را نترسانید بعضی از والدین کودک را برای کنترل کردن می ترسانند. مثلا وقتی کودک شیطنتی می کند برای اینکه تکرار نکند می گویند: («اگه شیطونی کنی میبرنت!»)
- پخش اخبار، صحبت در مورد اخبار جنگ و … در جلوی کودکان ممنوع
- در مورد جنگ نیازنیست توضیحات کامل به او بدهید . طبق آموزشهایی که در اول مقاله دادیم عمل کنید.
- اگر کودک می ترسد و رفتار بانمکی از خود نشان می دهد با آن شوخی نکنید یا ترسش را مسخره نکنید. این کار به شدت نهی می شود.
- احساسات کودک را بیاهمیت نشان ندهید.
نشانههای فشار روانی کودک
علائمی که نشان می دهد کودک دچار استرس شده است:
- این که کودک دچار کابوسهای مکرر شده
- چسبیدن بیش از حد به پدر ومادر
- کماشتهایی
- دائم می گوید دلدرد یا سردرد دارد
- او آرام بوده ولی ناگهان پرخاشگری می کند.
- نمی خواهد بخوابد یا دچار بیخوابی شده است.
- شروع به انجام رفتارخشونت آمیز یا بازیهای خشونت آمیز می کند.
پس اگر این رفتار بیش از دو هفته ادامه داشت، بهتر است با یک مشاوردر موردش صحبت شود
جمعبندی
کودک در زمان بحران تنها به سه چیز نیاز دارد: حضور آرام پدر و مادر، توضیح صادقانه اما کوتاه، احساس امنیت.
وقتی با او صحبت میکنید، ذهنش از ترسهای ناشناخته به سمت اطمینان و اعتماد هدایت میشود. به یاد داشته باشید: کودک از خودِ بحران نمیترسد، از ندانستن آن میترسد.
نویسنده و ویرایشگر: رقیه زارع
