علت لجبازی کودکان چیست؟ ۱۰ دلیل مهم و راهکارهای مؤثر برای برخورد با کودک لجباز
لجبازی کودکان یکی از رایجترین مشکلاتی است که بسیاری از والدین با آن روبهرو هستند. شاید شما هم بارها از خود پرسیده باشید: چرا فرزندم اینقدر لجبازی میکند؟ یا چگونه با کودک لجباز رفتار کنیم؟
واقعیت این است که لجبازی همیشه نشانه بد بودن کودک نیست. در بسیاری از موارد، این رفتار بخشی از روند طبیعی رشد کودک است. با این حال، اگر والدین علت لجبازی را نشناسند و واکنش درستی نشان ندهند، این رفتار میتواند به یک عادت پایدار تبدیل شود.
مهمترین دلایل لجبازی کودکان و راهکارهای علمی و تربیتی برای مدیریت آن آشنا شویم.
مطالب تربیتی ناب را اینجا بخوانید
لجبازی کودک چیست؟
لجبازی به رفتاری گفته میشود که کودک آگاهانه در برابر خواسته یا دستور والدین مقاومت میکند، مخالفت نشان میدهد یا بر انجام کاری که خود میخواهد اصرار میورزد.
البته هر مخالفتی لجبازی نیست. گاهی کودک در حال ابراز استقلال، بیان احساسات یا دفاع از نیازهای خود است.
۱. نیاز به استقلال
یکی از مهمترین علتهای لجبازی کودکان، تلاش برای مستقل شدن است.
کودکان بهویژه در سنین ۲ تا ۵ سالگی دوست دارند خودشان تصمیم بگیرند. وقتی والدین برای همه امور آنها تصمیم میگیرند، کودک برای نشان دادن استقلال خود مقاومت میکند.
راهکار
به جای دستور دادن، حق انتخابهای محدود بدهید:
لباس آبی را میپوشی یا سبز را؟
اول مسواک بزنی یا اول لباس خوابت را بپوشی؟
این روش احساس کنترل و استقلال را در کودک تقویت میکند.
۲. جلب توجه والدین
گاهی کودک متوجه میشود که هنگام لجبازی، تمام توجه والدین به او جلب میشود.
در چنین شرایطی، لجبازی به ابزاری برای دریافت توجه تبدیل میشود.
راهکار
در طول روز زمانی را فقط به کودک اختصاص دهید. بازی کردن، صحبت کردن و توجه مثبت میتواند نیاز او به جلب توجه از طریق رفتارهای منفی را کاهش دهد.
۳. خستگی یا گرسنگی
بسیاری از والدین تصور میکنند فرزندشان عمداً لجبازی میکند؛ در حالی که گاهی علت اصلی، خستگی، کمخوابی یا گرسنگی است.
کودکی که خسته است توانایی کنترل هیجانات خود را ندارد و زودتر واکنش منفی نشان میدهد.
راهکار
برنامه خواب و تغذیه منظم داشته باشید و از بینظمی در ساعات استراحت کودک جلوگیری کنید.
۴. الگو گرفتن از والدین
کودکان بیش از آنکه به حرفهای ما گوش دهند، رفتار ما را مشاهده میکنند.
اگر در خانه مشاجره، پرخاشگری یا پافشاری افراطی بر خواستهها وجود داشته باشد، کودک نیز همین الگوها را یاد میگیرد.
راهکار
والدین باید در رفتار خود صبر، گفتوگو و انعطافپذیری را تمرین کنند.
۵. دستورهای زیاد و پیدرپی
برخی والدین در طول روز دهها دستور به کودک میدهند:
این کار را نکن
آنجا نرو
بنشین
بلند شو
دست نزن
تکرار بیش از حد دستورها باعث مقاومت کودک میشود.
راهکار
دستورهای ضروری را محدود کنید و از بیان مداوم نهی و سرزنش بپرهیزید.
۶. احساس نادیده گرفته شدن
کودکانی که احساس میکنند نظرات و احساساتشان شنیده نمیشود، بیشتر لجبازی میکنند.
راهکار
قبل از مخالفت با کودک، احساس او را درک کنید.
مثلاً بگویید:
میدانم دوست داری بیشتر بازی کنی، اما الان وقت خواب است.
همدلی، مقاومت کودک را کاهش میدهد.
۷. تنبیههای شدید
تنبیه بدنی یا تحقیر کردن کودک معمولاً لجبازی را بیشتر میکند.
ترس ممکن است در کوتاهمدت کودک را ساکت کند، اما در بلندمدت باعث خشم و مقاومت میشود.
راهکار
به جای تنبیه، از پیامدهای منطقی استفاده کنید.
مثلاً اگر اسباببازیهایش را جمع نکند، مدتی به آنها دسترسی نداشته باشد.
۸. حسادت به خواهر یا برادر
گاهی با تولد فرزند جدید یا توجه بیشتر به یکی از فرزندان، کودک احساس میکند جایگاهش در خانواده تهدید شده است.
در نتیجه رفتارهای لجبازانه نشان میدهد.
راهکار
برای هر فرزند زمان اختصاصی در نظر بگیرید و محبت خود را به شکل عادلانه ابراز کنید.
۹. استفاده بیش از حد از موبایل و تبلت
تحقیقات نشان دادهاند که استفاده افراطی از صفحات نمایش میتواند آستانه تحمل کودکان را کاهش دهد و زمینه پرخاشگری و لجبازی را فراهم کند.
راهکار
زمان استفاده از موبایل، تبلت و تلویزیون را مدیریت کرده و فعالیتهای جایگزین مانند بازیهای فکری و ورزش را افزایش دهید.
۱۰. شیوه تربیتی ناهماهنگ والدین
اگر پدر و مادر در قوانین تربیتی هماهنگ نباشند، کودک دچار سردرگمی میشود.
مثلاً پدر با انجام کاری مخالفت کند و مادر همان کار را اجازه دهد. این ناهماهنگی زمینه لجبازی را افزایش میدهد.
راهکار
والدین باید درباره قوانین خانه با یکدیگر توافق داشته باشند و پیام واحدی به فرزند منتقل کنند.
■تربیت پسر ۱۱ ساله؛ چگونه پسر باهوشتر، زیرکتر و مستقلتر تربیت کنیم؟ ■
نگاه اسلام به تربیت کودک
اسلام بر محبت، احترام و تکریم شخصیت کودک تأکید فراوان دارد.
پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله فرمودند:
فرزندان خود را گرامی بدارید و با آنان به نیکی رفتار کنید.
بخش مهمی از رفتارهای لجبازانه زمانی کاهش مییابد که کودک احساس کند مورد محبت، احترام و توجه قرار گرفته است.
جمعبندی
لجبازی کودکان معمولاً ریشه در نیازهای عاطفی، روانی و رشدی آنها دارد. استقلالطلبی، جلب توجه، خستگی، تربیت نادرست، تنبیه شدید و ناهماهنگی والدین از مهمترین علتهای لجبازی هستند. به جای برخورد تند و تنبیه، بهتر است والدین علت رفتار کودک را شناسایی کرده و با صبر، محبت و روشهای تربیتی صحیح به او کمک کنند. در بسیاری از موارد، تغییر رفتار والدین بیش از هر چیز دیگری در کاهش لجبازی کودکان مؤثر است.
منابع
قرآن کریم.
محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، باب حقوق فرزند.
محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، کتاب العشرة.
جان گاتمن، تربیت کودک از طریق پرورش هوش هیجانی.
لارنس استاینبرگ، اصول فرزندپروری مؤثر.
انجمن روانشناسی، منابع آموزشی رشد کودک.
دکتر علی صاحبی، فرزندپروری بر پایه انتخاب.
نویسنده: فرشته احمدی
ویرایش: زینب کامکار
مقالات مرتبط
هنر تربیت بدون درگیری: چگونه خشم خود را در تربیت کودک مدیریت کنیم؟
رفتار درست مادر با پرخاشگری نوجوانان پسر؛ راهنمای علمی برای مدیریت خشم نوجوان
