کم خونی یکی از بیماریهایی است که اکثر زنان با آن روبه رو هستند. بی حوصلگی ، خواب آلودگی، بی حسی، پرخاشگری و ضعف شدید از عوارض این بیماری است که اگر درمان نشود می تواند زندگی فرد و حتی خانواده را تحت تاثیر خود قرار دهد. در این مقاله به بیان علل کم خونی و راه های درمان آن می پردازیم.
کمخونی چیست و چرا در بانوان شایعتر است؟
کمخونی به معنی کاهش سطح هموگلوبین خون یا کاهش تعداد گلبولهای قرمز است. هموگلوبین پروتئینی است که اکسیژن را به سلولهای بدن میرساند و کمبود آن باعث ضعف، خستگی و اختلال عملکرد اعضا میشود.
چرا زنان بیشتر دچار کمخونی میشوند؟
– خونریزی شدید قاعدگی
– بارداری و افزایش نیاز به آهن
– تغذیه ناکافی
– مصرف بالای چای و قهوه که جذب آهن را کاهش میدهد
– رژیمهای لاغری سخت
– کمبود ویتامینهای B12 و فولات
(فولات یک ویتامین محلول در آب است که بدن نمیتواند آن را ذخیره کند، بنابراین باید روزانه از طریق غذا یا مکمل دریافت شود.)
علائم کمخونی در بانوان
شناخت علائم اولیه از پیشرفت بیماری جلوگیری میکند.
علائم شایع:
– خستگی شدید
– پوست و لبهای رنگپریده
– سرگیجه و سردرد
– تنگی نفس
– تپش قلب
– ریزش مو و شکنندگی ناخنها
– کاهش تمرکز
– بیخوابی یا خواب بیش از حد
– دستها و پاهای سرد
علائم شدید:
– درد قفسه سینه
– غش
– کاهش شدید انرژی
– بیحسی دست و پا
دلایل کمخونی در زنان
قاعدگیهای شدید
یکی از مهمترین دلایل کمخونی در زنان سنین باروری.
نشانههای خونریزی شدید:
– نیاز به تعویض نوار بهداشتی هر یک ساعت
– وجود لختههای بزرگ
– طولانی شدن بیش از ۷ روز
بارداری و زایمان در زنان مبتلا به لوپوس: چالشها و راهکارها
بارداری
در دوران بارداری حجم خون افزایش مییابد، بنابراین نیاز به آهن و فولات بیشتر میشود.
کمخونی درمان نشده در بارداری میتواند خطرات جدی ایجاد کند.
مشکلات گوارشی و جذب آهن
– سلیاک (یک بیماری خودایمنی مزمن است که در اثر مصرف گلوتن در افراد حساس رخ میدهد. گلوتن پروتئینی است که در گندم، جو و چاودار یافت میشود.)
– بیماری کرون
– جراحیهای معده
این مشکلات باعث کاهش جذب آهن میشوند.
رژیمهای غذایی نامناسب
حذف گوشت، عدم مصرف سبزیجات برگ سبز، مصرف زیاد چای بعد از غذا از عوامل رایج هستند.
مصرف برخی داروها
مانند داروهای معده (آنتیاسیدها) که جذب آهن را کاهش میدهند.
درمان کمخونی در بانوان
درمان باید بر اساس نوع کمخونی انتخاب شود.
1. درمان کمخونی فقر آهن
– مصرف مکمل آهن (Ferrous Sulfate یا Ferrous Fumarate)
– مصرف ویتامین C برای افزایش جذب
– پرهیز از چای و قهوه ۲ ساعت قبل و بعد از آهن
– بررسی علت اصلی خونریزی
غذاهای غنی از آهن:
– گوشت قرمز و جگر
– اسفناج و جعفری
– حبوبات مثل عدس و لوبیا
– طیور و ماهی
– مغزها مثل پسته و بادام
– شیره انگور و خرما
درمان کمخونی ناشی از کمبود B12
– تزریق B12 در موارد شدید
– مصرف مکملهای زیرزبانی
– افزایش مصرف:
– تخممرغ
– لبنیات
– ماهی
– مرغ
درمان کمبود فولات
– مکمل اسیدفولیک
– مصرف:
– سبزیجات سبز
– آووکادو
– غلات کامل
– آب پرتقال
4. تزریق آهن
در صورت کمخونی شدید یا عدم تحمل قرص آهن، تزریق آهن وریدی توصیه میشود.
5. درمان بیماریهای زمینهای
برای کمخونی ناشی از بیماریهای مزمن، کنترل بیماری اصلی ضروری است.
درمان کمخونی در دوران بارداری
کمخونی در بارداری بسیار شایع است.
اقدامات پیشنهادی:
– مصرف مکمل آهن از اوایل بارداری
– مصرف فولات روزانه
– آزمایش خون ماهانه
– رژیم غذایی خونساز
– افزایش مصرف منابع طبیعی آهن مانند خرما، جگر و سبزیجات برگ سبز
خطرات کمخونی درمان نشده در بارداری:
– زایمان زودرس
– وزن کم نوزاد
– خستگی شدید مادر
– افزایش احتمال خونریزی پس از زایمان
نسخه مجرب کم خونی
-باقلا سبز هفته ای دوبار
-هرروز مقداری کراث(تره) خورده شود.
-انار ویا اب آن روزی یک عدد
-خرما روزی ۱۴ عدد
-عسل چند گیاه+سیاهدانه۹عدد
-گوشت گوشفند کباب شده روی ذغال همراه سماق هفته ای یکبار
-سبزی خرفه هر دوروز یک وعده
-روغن زرد گاوی مصرف شود
-گزنه تازه ویا خشک هر دوروز یک وعده
-برگ کاسنی هر ۳روز دوبار
-اب زرشک کوهی هر روز یک استکان
بعد از ۱۴ روز رنگ رخساره تغیر میکند وکم خونی برطرف میشود[1]
بهترین غذاهای خونساز برای بانوان
برای بهبود سریع کمخونی این مواد غذایی بسیار مؤثرند:
1-«اسفناج» گویچه های قرمز خون را زیاد می کند و بهترین غذا برای اشخاص کم خون است.
2- «موز» یکی از میوه های خونساز است.
3- «خرمای رسیده»، کثیرالغذا و خونساز است.
4- «زالزالک» برای کم خونی اثر نیکویی دارد.
5- پخته «ماش» با روغن بادام و سایر روغن های گیاهی مولد خون صالح است.
6- خوردن نوع زودپز «نخود» خونساز است.
7- آب میوه تازه «انگور» چنانکه از دانه های سالم و تخمیر نشده گرفته شود برای کم خونی سودمند است.
8- خانواده «زردک» برای کم خونی مفید هستند.
9 -مداومت در خوردن «یونجه» مولد خون پاک است.
مواد غذایی خون ساز
11- «باقلا» سرشار از «ویتامین های A، B، و C» هست و املاح مفیدی از آهن، آهک و فسفر دارد و به همین جهت در دسته غذاهای خونسار است.
12- آب های «لیمونادی» کلسیم دار به علّت داشتن آهن، ضد کم خونی هستند.
13- پوست ریشه «کور» جهت کم خونی تجویز می شود.
14- از برگ های «کلم سبز یا قرمز»، خام خام به صورت سالاد قبل از هر وعده غذا میل کنید. چون برگ های کلم دارای مقدار زیادی کلسیم و گوگرد می باشد، معالج کم خونی است.
15- مخلوطی از آب «تره» به مقدار 20 گرم مخلوط با «عسل» درمان کم خونی است.
16- پنج گرم برگ و گل «افسنتین» را در یک لیتر آب جوش بریزید و بجوشانید پس از خنک شدن و جا افتادن، صاف کنید و با «عسل» شیرین سازید. قبل از نهار و شام یک استکان از آن بنوشید.
17- نوشیدن روزانه 3 تا 5 فنجان از شربت شیرین کرده «بارهنگ» مفید است.
18- غذای «ذرت» برای اشخاص کم خون بسیار مفید است.
19- جوشانده برگ یا پوست سبز «گردو» درمان کم خونی است.
20- «عدس» یکی از خوراکی های ضد کم خونی است.
21- بعد از هر وعده غذا تعداد پنج تا شش «فندق» خام بخورید.
22- نوشیدن «شربت جو» (شرح در تجویز 11 آنژین)، برطرف می کند.
23- 20 تا 30 گرم از برگ و شاخه های خشک گزنه را در نیم لیتر آب سرد بریزید و به مدّت 5 دقیقه بجوشانید. سپس به مدّت 10 دقیقه کنار بگذارید تا خوب دم بکشد بعد آن را صاف کنید و هر روز 3 تا 4 بار، هر بار یک فنجان بنوشید.
24- «انگور» به علّت داشتن آهن، منگنز و منیزیم داروی کم خونی است.
25- مغز «قلم استخوان» مفید است.
26- در خانواده «لوبیا» مقدار آهن زیاد است و از کم خونی جلوگیری می نماید.
27- «هندوانه» سازنده خون است.
28- در هند و چین از میوه رسیده «آناناس» به عنوان خونساز استفاده می شود.
29- «توت» خونساز است.
30- «کدو» خونساز است و خون صالح تولید می کند.
31- در فرانسه معمول است در موارد کم خونی صبح ناشتا یک لیوان «آب هویج» می خورند.
32- «ماءالشعیر» خونساز است .
33- «گردو» خونساز است.
34- «انار»، «سیب»، «زنجبیل»، «گزنه»، «شبدر»، «بومادران»، «بارهنگ»، «کاکوتی»، «گل گندم»، «شاه پسند وحشی»، «گل آفتابگردان»، «تخمه آفتابگردان»، «کنجد»، «چای کوهی»، «افسنتین» و «کرفس» مفید است.[2]
فالوده ی سیب؛
سیب درختی رسیده ی شیرین را بانمک دریاضدعفونی نموده سپس رنده نموده وبه آن یک قاشق عسل اضافه شود. برای مقوی ترشدن آن، سه شیره را باآن مخلوط نموده و ازکل مخلوط یک قاشق غذاخوری به آن اضافه کنید و نصف قاشق گلاب_صبح وعصر مخصوصاً عصرمیل شود.[3]
غذا هایی که باید در برنامه روزانه باشد
در برنامه غذایی روزانه از مواد غذایی حاوی آهن مثل انواع گوشتها (گوشت قرمز، مرغ، ماهی) جگر، حبوبات (مثل عدس، لوبیا) و سبزیهای سبز تیره (گشنیز و جعفری) بیشتر استفاده شود.
همراه با غذا، سبزیهای تازه و سالاد (گوجه فرنگی، فلفل دلمه ای، کلم، گل کلم) که حاوی ویتامین C است و جذب آهن را افزایش می دهد، مصرف شود.
در میانوعدهها، بهجای استفاده از تنقلات غذایی کمارزش (پفکنمکی، چیپس، شکلات و نوشابه) از انواع میوهها خصوصاً نارنگی، پرتقال و خشکبار (برگه هلو، آلو، زردآلو، توت خشک، انجیر خشک، کشمش، خرما) و انواع مغزها (گردو، بادام، فندق و پسته) که از منابع غذایی آهن هستند، استفاده شود. از نوشیدن چای، قهوه و دمکردههای گیاهی یک ساعت قبل و یک تا دو ساعت پس از صرف غذا خودداری شود. برای کاهش عوارض جانبی ناشی از مصرف قرص آهن، توصیه میشود قرص آهن را شب قبل از خواب و یا پس از غذا میل نمایند. [4]
# جمعبندی
کمخونی در بانوان یکی از مشکلات رایج اما کاملاً قابل درمان است. شناخت نشانهها، مراجعه به پزشک و رعایت رژیم غذایی مناسب میتواند در مدت کوتاهی کمخونی را برطرف کند. با توجه به نقش مهم آهن، B12 و فولات در بدن، مصرف منظم مواد غذایی خونساز و مکملها زیر نظر پزشک توصیه میشود.
[1] – http://www.eslamteb.com/
[2] – عليرضا صدري، فرهنگ درمان طبيعي بيماريها (به ضميمه فرهنگ خواص خوراكيها)، قم: مسجد مقدس جمكران ۱۳۸۷، ص302
[3] – http://www.eslamteb.com/7/
[4] – فصل شكوفايي ۱: درباره بلوغ دختران/تدوين مجيد فياضي ؛ كاري از مركز تخصصي نماز، تهران: ستاد اقامه نماز، ۱۳۹۱، ص75 – 76
نویسنده وویرایشگر: رقیه زارع
