بعد از حمله آمریکا و اسراییل به ایران و شهادت 168 دانش آموز و معلم، آموزش در ایران مجازی و آنلاین شد. با گسترش آموزش مجازی مدارس، نقش مادرها در فرایند یادگیری فرزندان پررنگتر از گذشته شده است. در این میان خانه به کلاس درس تبدیل شده و مادرها در کنار نقش مادری ناخواسته در جایگاه ناظر، معلم و گاهی مدیر آموزشی قرار گرفتهاند. مادرانی که علاوه بر مشغلههای روزمره عهده دار نقشی می شوند که سر رشته علمی و عملی چندانی از آن ندارند. البته اگرچه این همراهی میتواند بسیار در روند تربیتی فرزند مؤثر باشد، اما برخی رفتارهای ناآگاهانه ممکن است به مشکلات آموزش مجازی دامن بزند و حتی انگیزه و استقلال کودک را کاهش دهد. در این مقاله به سه مورد از اشتباهات رایج مادرها در آموزش آنلاین که بیشتر در میان آن ها دیده میشود میپردازیم و راههای پیشگیری از آنها را بررسی میکنیم.
محورها مورد بحث: سختگیری زیاد، کمک بیش از حد، بینظمی
۱. سختگیری بیش از حد؛ وقتی فشار جای انگیزه را میگیرد
یکی از رایجترین مشکلات آموزش مجازی، سختگیری افراطی والدین بهویژه مادرهاست. انتظار نمره کامل، نشستن طولانیمدت بدون وقفه، یا مقایسه مداوم کودک با دیگران، میتواند فضای یادگیری را پراسترس کند.
«بسياري از اين والدين به خاطر كمال گرايي كه دارند ، فرزندان خود را تحت فشار قرار مي دهند و از آن ها بالاترين انتظارات را دارند و پيوسته بر آن ها سخت گيري كرده و برنامه هاي سخت و فشرده برايشان تدارك مي بينند !»[1] امام علی(ع) فرمود: «الْإِفْرَاطُ فِي الْمَلَامَةِ يَشُبُّ نِيرَانَ اللَّجَاج؛ زیاده روی در سرزنش، آتش لجاجت را برمی افروزد.»[2]
پیامدها:
– کاهش انگیزه و علاقه به درس
– اضطراب، خستگی ذهنی و حتی مقاومت در برابر کلاسهای آنلاین
– افت اعتمادبهنفس کودک
نکته: «چون علائق و نيازهاي فرزندان پيوسته سركوب مي شود و هميشه ديگران براي آن ها تصميم مي گيرند، خلاقيت خود را از دست مي دهند ، گر چه ممكن است به علت سخت گيري والدين در آموزش بعضي از مهارت ها پيشرفتي ديده شود !»[3]
راههای جلوگیری:
– تمرکز بر «فرایند یادگیری» بهجای نتیجه و نمره
– در نظر گرفتن توان، سن و روحیه کودک
– تشویق پیشرفتهای کوچک و واقعی
– ایجاد تعادل بین درس، استراحت و بازی
۲. کمک بیش از حد؛ مانعی برای استقلال یادگیری
در آموزش آنلاین، وسوسه کمککردن دائمی توسط مادر به کودک بسیار زیاد است؛ از پاسخدادن به سؤالات درسی گرفته تا انجام تکالیف بهجای کودک. این رفتار اگرچه از سر دلسوزی است، اما یکی از مهمترین اشتباهات تربیتی در آموزش آنلاین محسوب میشود.
کمک بیش از اندازه به کودک حتی در حل تمارین باعث می شود که حتی کودک برای حل تکالیف و نوشتن مشق بدون مادر به سراغ درس هایش نرود.
پیامدها:
– وابستگی شدید کودک به مادر
– کاهش مهارت حل مسئله و تفکر مستقل
– افت مسئولیتپذیری تحصیلی
راههای جلوگیری:
– اجازه دهید کودک ابتدا خودش تلاش کند
– بهجای دادن پاسخ، راهنمایی مرحلهبهمرحله ارائه دهید
– اشتباهکردن را بخشی طبیعی از یادگیری بدانید
– نقش «حامی» را جایگزین نقش «انجامدهنده» کنید.
۳. بینظمی؛ دشمن پنهان آموزش مجازی
نبود برنامه منظم برای خواب، کلاس، تکلیف و استراحت، یکی دیگر از مشکلات آموزش مجازی در خانه است. وقتی هر روز شکل متفاوتی دارد، تمرکز و بهرهوری کودک کاهش مییابد.
پیامدها:
– فراموشی کلاسها یا تکالیف
– کاهش تمرکز در جلسات آنلاین
– خستگی و بیحوصلگی مداوم
راههای جلوگیری:
– تنظیم برنامه روزانه و هفتگی ساده و قابل اجرا
– مشخصکردن ساعت ثابت برای کلاس، تکلیف و استراحت
– مشارکت دادن کودک در برنامهریزی
– ایجاد فضای مشخص و ثابت برای درسخواندن
نکته: تربیت فرزند منظم، علاوه بر اینکه باعث موفقیت در امر آموزشش می شود سرمایه گذاری برای آینده اوست. همانطور که امام علی(علیه السلام) می فرمایند: «أَمضِ لِکُلِّ یَومٍ عَمَلَهُ فَإِنَّ لِکُلِّ یَومٍ ما فِیهِ»؛ كار هر روز را در همان روز انجام ده؛ زيرا هر روزى را كارى است [ويژه آن روز]. [4]»
جمعبندی
باتوجه به وجود آمدن شیوه های جدید آموزشی در موقعیت های خاص برای کودکان، آموزش آنلاین فرصتی برای رشد مهارتهای جدید در کودکان است، اما تنها در صورتی که والدین از اشتباهات رایج دوری کنند. سختگیری زیاد، کمک بیش از حد و بینظمی سه عامل مهمی هستند که میتوانند یادگیری را به تجربهای فرساینده تبدیل کنند. با آگاهی، انعطافپذیری و اعتماد به توانمندیهای کودک، مادرها میتوانند نقش مؤثری در کاهش مشکلات آموزش مجازی و بهبود کیفیت یادگیری فرزندان خود داشته باشند.
منابع
[1] – مهدي واعظ موسوي، خانواده سبز، مشهد: استوار، ۱۳۸۸، ص64
[2] – تحف العقول، ص84
[3] – مهدي واعظ موسوي، خانواده سبز، مشهد: استوار، ۱۳۸۸، ص64
[4] -نهج البلاغه، نامه ۵۳، به نقل از کتابخانه احادیث شیعه.
نویسندهو ویرایشگر: رقیه زارع
علل ترس در کودکان | شناخت و راهکارهای علمی برای والدین
