علت ناخن جویدن در کودکان چیست؟ + بررسی دلایل، عوارض و راه درمان

علت ناخن جویدن در کودکان چیست؟ ناخن جویدن در کودکان یکی از عادت های غلط رفتاری است که شاید اکثر خانواده ها با آن درگیر هستند. این عادت که در علم پزشکی به آن اونیکوفاژیا (Onychophagia) گفته می شود. از سنین کودکی شروع می شود و گاه تا نوجوانی هم ادامه دارد این رفتار در بچه ها گاهی به صورت کوتاه مدت است که مشکلی ندارد اگر پدر و مادری ببینند کودک آنها به طور مداوم ناخن می خورد باید برای درمان آن سریعا اقدام کنند چرا که ممکن است نشان از یک بیماری و اختلال روانی در کودک باشد. در این مقاله به طور جامع به بررسی علت ناخن جویدن در کودکان، عوارض احتمالی آن و راهکارهای مؤثر برای ترک این عادت می پردازیم. امیدواریم این مطلب راهگشا باشد.

کدام بیماری روانی باعث ناخن جویدن در کودکان می شود؟

برخی از اختلالات روانی که باعث ناخن جویدن در کودکان می شود از این قرار است؛

اختلال کمبود توجه و عاطفه از طرف اطرافیان

همچنین اختلال اضطراب مزمن

اختلال هراس و ترس از جدایی

بیش فعالی کودکان و نوجوانان

اختلال تومور

اختلال وسواس فکری

عقب ماندگی ذهنی

اختلال افسردگی حاد

اختلال اضطراب عمومی

ناخن جویدن در کودکان یک بیماری شایع است که فرقی هم بین کودک دختر و کودک پسر ندارد. معمولا این بیماری در سن ۳ الی ۶ سالگی شروع می شود و تا سن نوجوانی هم ادامه دارد. بیشتر بچه ها علاوه بر ناخن جویدن، پوست اطراف ناخن را هم می خوردند این رفتار شیوع بیشتری دارد.

سوالات متداول

آیا ناخن جویدن در کودکان خطرناک است؟

ناخن جویدن در کودکان اگر گاهی باشد خطری ندارد؛ ولی اگر به صورت مداوم و همیشگی صورت گیرد زنگ خطری است که پدر و مادر باید به آن توجه کنند.

ناخن جویدن در کودکان معمولا از چه سنی شروع می‌شود؟

این عادت غلط رفتاری معمولا از سن ۳ الی ۴ سالگی شروع می شود و گاه تا سنین بزرگسالی هم ادامه دارد.

آیا ناخن جویدن نشانه بیماری روانی است؟

ناخن جویدن گاهی اوقات می‌تواند نشانه اضطراب یا اختلالات رفتاری در کودکان باشد؛ اما در بسیاری از موارد صرفاً یک عادت گذرا یا واکنشی به استرس‌های محیطی است. در صورت شدت آن مشورت با روانشناس ضروری است.

علت ناخن جویدن در کودکان چیست؟

ناخن جویدن در کودکان می تواند به دلیل عوامل مختلفی اتفاقی بیفتد که گاهی چند وجهی است. برای حل این معضل بایستی در مرحله اول علت را شناسایی کنید.

الف)  استرس و اضطراب

یکی از اصلی‌ترین علل ناخن جویدن در کودکان، اضطراب و استرس است. اگر کودک به دلیل مسائلی تحت فشار روانی قرار بگیرد، ممکن است از ناخن جویدن به عنوان مکانیزمی برای تخلیه تنش و آرام کردن خود استفاده کند. این استرس‌ و اضطراب می تواند از این موارد نشأت بگیرد:

شروع مدرسه

نوشتن تکلیف

اختلافات خانوادگی

فشار همسالان

ترس و نگرانی از وقوع اتفاقی

فشار محیط جدید

ب) تقلید از اطرافیان

ناخن جویدن در کودکان می تواند به دلیل الگوبرداری و تقلید از اطرافیان باشد اگر خواهر و برادری این رفتار را انجام دهد، بچه ها با مشاهده آن و تکرار این صحنه از سوی اعضای خانواده یا دوستان و همسالان، آن را امتحان خواهند کرد.

ج) بی‌حوصلگی و فقدان سرگرمی مناسب کودک

گاهی اوقات ناخن جویدن در کودکان صرفاً یک واکنش به بی‌حوصلگی یا فقدان فعالیت مناسب است. وقتی کودک بیکار می شود  یا سرگرمی ندارد، ممکن است برای پر کردن اوقات فراغت خود به سراغ این عادت برود. گاه ممکن است که به مرور زمان این رفتار به یک عادت ناخودآگاه تبدیل شود؛ مثلاً کودک، هنگام تماشای تلویزیون، مطالعه یا حتی در کلاس درس به طور رندوم این عمل را انجام دهد که در اکثر مواقع حتی بچه به آن توجهی هم ندارد.

د) راهی برای تخلیه هیجان و احساسات کودکان

ناخن جویدن در کودکان در بعضی مواقع نشان از بیان احساسات بچه هاست؛ اگر کودکی در ابراز احساس خود ناتوان باشد یا به دلیل سرخوردگی از طرف خانواده نتواند با صحبت کردن احساسات و هیجانات خود را بیان کند از ناخن جویدن به عنوان راهی برای تخلیه انرژی یا احساسات سرکوب شده خود استفاده می کنند. این یک نوع رفتار خودتنظیمی که به آن  (Self-soothing behavior) گفته می شود راهی است که به آن‌ها کمک می‌کند تا با هیجانات شدید کنار بیایند.

ه)  نشان‌ از اختلالات رفتاری در کودک

ناخن در جویدن در کودکان علت های مختلفی دارد، در برخی موارد نشان از اختلالات رفتاری در کودک است به شرط آنکه این رفتار به صورت عادت و مداوم و همراه با علائم دیگر باشد. در ادامه بیشتر در این خصوص صحبت خواهیم کرد.

نحوه برخورد والدین با ناخن جویدن کودکان نیز می‌تواند در تشدید آن اثر گذار خواهد بود.

توجه بیش از حد؛ گاهی اوقات، والدین به قدری روی این موضوع تمرکز می‌کنند که کودک به طور ناخواسته توجه بیشتری به این رفتار از خود نشان می دهد. هر چقدر پدر و مادر کودک خود را از این کار نهی کنند ممکن است نتیجه برعکس داشته باشد؛ چرا که بچه ها لجباز هستند. پس به صورت غیر مستقیم کودک را از این رفتار بازدارید مثلا با سرگرم کردن او از طریق خواندن شعر و داستان.

تنبیه مکرر؛ اگر والدین کودک را به خاطر این رفتارش تنبیه کنند و به طور مداوم او را از ناخن جویدن سرزنش کنند؛ نه تنها مشکل را حل نمی‌کند، بلکه در برخی از بچه ها می‌تواند اضطراب را افزایش دهد و باعث تشدید این عادت در آن‌ها شود.

ایجاد حساسیت و شرمندگی؛ وقتی والدین بیش از حد روی ناخن جویدن کودک خود حساسیت نشان دهند، کودک ممکن است احساس شرمندگی کرده و در خلوت خود بیشتر به این کار ادامه دهد این رفتار در بزرگسالی به صورت گوشه گیری، عدم عزت نفس، بی اعتمادی به خود و غیره بروز پیدا می کند پس در کودکی مواظب برخورد خود با فرزندان دلبند تان باشید.

عوارض ناخن جویدن در کودکان چیست؟

هر چند ناخن جویدن در کودکان در بسیاری از موارد خطر جدی به دنبال نخواهد داشت، اما می‌تواند منجر به بروز عوارضی از این قبیل گردد:

آسیب به ناخن و پوست اطراف آن

جویدن مداوم ناخن‌ها باعث شکاف برداشتن، شکستگی، تغییر شکل ناخن و همچنین ایجاد زخم، التهاب و عفونت در پوست اطراف ناخن (کوتیکول) می شود. اگر این رفتار در بچه ها نهادینه شود ترک آن هم سخت تر می شود. پس برای درمان آن سریعا اقدام کنید.

عفونت پوستی

در طول روز دست کودک با وسایل زیادی در تماس است؛ بنابراین دست ها و اطراف ناخن محل تجمع بسیاری از میکروب هاست. ناخن جویدن در کودکان به صورت رندوم اتفاق می افتد؛ به این معنا که بچه ها در هر شرایطی و با دست کثیف هم به این عمل روی می آورند که باعث می شود، میکروب‌ها مستقیماً وارد دهان و بدن کودک شود که منجر به عفونت‌های دهانی، گوارشی یا پوستی گردد.

بد فرمی ناخن

ناخن جویدن در کودکان در موارد شدید و طولانی‌مدت، ممکن است ظاهر طبیعی ناخن ها از بین ببرد و فرم بدی بگیرد.

مشکلات دندان

موقعی که کودک ناخن می خورد به دندان‌ها فشار وارد می شود که می‌تواند در بلندمدت به ساختار دندان‌ها هم آسیب برساند.

اثرات روانی

کودکانی که ناخن می‌خوردند خودشان می دانند که این رفتار درستی نیست؛ ولی از آنجایی که عادت به این کار دارند ممکن است، دچار کاهش اعتمادبه‌نفس، انزوا یا اضطراب اجتماعی شوند.

راه درمان ناخن جویدن در کودکان چیست؟ چگونه ناخن جویدن را ترک کنیم؟

ترک ناخن جویدن در کودکان و راه درمان آن نیازمند صبر، درک و استفاده از راهکارهای مناسب است. در اینجا چند روش مؤثر را بیان می کنیم. باید بچه ها را درک کرد به دلیل این رفتار خیلی زود عصبانی نشد و با مهربانی برخورد کرد.

راهکارهای عملی برای درمان ناخن جویدن در کودکان:

شناخت و رفع علت اصلی ناخن جویدن

اولین و مهم‌ترین قدم، شناخت دلیل ناخن جویدن است.

آیا کودک استرس و اضطراب دارد؟ بی‌حوصله و افسرده است؟ از کسی تقلید می‌کند؟ با رفع یا کاهش علت اصلی، احتمال اینکه عادت ترک شود بیشتر خواهد بود.

جلوگیری از سرزنش و تنبیه کودک

دومین مرحله برای درمان، این است که کودک را به خاطر ناخن جویدن سرزنش یا تنبیه نکنید. این کار فقط باعث افزایش اضطراب و پنهان‌کاری او خواهد شد. به جای این کار با مهربانی با او صحبت کنید و در صورت لزوم با مشاور مشورت بگیرید.

کاهش استرس و اضطراب

یکی از علت های ناخن جویدن در کودکان استرس و اضطراب در آنهاست. اگر برطرف شود به طور خودکار این عارضه هم درمان می‌شود، سعی کنید منابع استرس کودک را شناسایی کنید و برای کاهش آن‌ سریعا اقدام نمایید. ایجاد محیطی آرام و امن برای کودک، تشویق او به صحبت کردن درباره احساسات و هیجاناتش و همچنین سپری کردن زمان با کیفیت با او می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.

ایجاد سرگرمی برای کودک

یکی از راه های درمان ناخن جویدن در کودکان است که والدین موظف هستند یک جایگزین برای این رفتار او در نظر بگیرند. بازی های سرگرم کننده بسیار موثر است بسته به سن کودک می توانید بازی های جورواجور را ترتیب دهید.

بازی های از قبیل؛

خمیر بازی

بازی های فکری

فوتبال

طناب بازی

شرکت در گروه های بازی

شطرنج

منچ

لی لی بازی

بازی با حلقه

برخی دیگر از روش های درمان

بازی با همسالان

کوتاه کردن ناخن و مرتب کردن آنها

تشویق کودک به ترک ناخن جویدن و پاداش در نظر گرفتن

آموزش بهداشت به کودک

عدم تذکر های پی در پی

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در اکثر موارد ناخن جویدن در کودکان یک عادتی است که به صورت گذرا و کوتاه مدت اتفاق می افتد که با تذکر صحیح و با لحنی از روی همدردی برطرف می شود؛ اما در شرایط حساس باید به پزشک مراجعه شود:

تکرار زیاد و مداومت غیر قابل کنترل

ایجاد زخم های عمیق در اطراف ناخن

اگر ناخن جویدن با پرخاشگری و اضطراب زیاد همراه باشد

عدم تمرکز

تأثیر بر زندگی روزمره

جمع‌بندی

ناخن جویدن در کودکان یک رفتار رایج است که اغلب ریشه در اضطراب، استرس، بی‌حوصلگی یا الگوبرداری از اطرافیان دارد. شناخت علل و عوامل این رفتار و نحوه برخورد صحیح والدین، کلید اصلی درمان آن است. با صبر و حوصله، راهکارهای عملی و در صورت لزوم، مشاوره با متخصصان، می‌توان به کودک کمک کرد تا این عادت را ترک کرده و به سوی رفتارهای سالم‌تر گام بردارد. به کودک خود اجازه دهید تا بتواند احساسات و هیجانات خود را به درستی بیان کند و فرصت دیده شدن به او بدهید.

نویسنده: فاطمه خانه زر

ویرایشگر: رقیه زارع

بیشتر بخوانید….