چرا کودکان دروغ می گویند و والدین چه کاری می توانند در مورد آن انجام دهند

چرا کودکان دروغ می گویند و والدین چه کاری می توانند در مورد آن انجام دهند این سوالی است که وقتی والدین با دروغ کودکان مواجهه می شوند از خود می پرسند.  گاهی بچه ها دروغ می گویند تا آنچه را که می خواهند به دست آورند یا دردسری را از خود دور کنند اما به جز این موارد دلایل دیگری وجود دارد که آنها حقیقت را نمی گویند. والدین اگر دلایل دروغ گویی در کودکان را نشناسند  نمی توانند برخورد معقولانه ای با این رفتار کودک داشته باشند. و این خصلت ممکن است در بزرگسالی به یک معضل و آسیب تبدیل شود. در این مقاله به بیان اینکه چرا کودکان دروغ می گویند می پردازیم و نحوه برخورد والدین را بررسی خواهیم کرد.

چه دلایلی وجود دارد که کودکان دروغ می گویند؟

    والدین در مورد دروغ گفتن چه کاری می توانند انجام دهند؟

    چگونه والدین می توانند به فرزندان خود کمک کنند تا از دروغ گفتن برای شروع جلوگیری کنند

چرا بچه ها دروغ می گویند

والدین بیشتر دلیل دروغ بچه ها را این می دانند که آنها دروغ می گویند تا چیزی را به دست بیاورند، یا از عواقب کاری که انجام دادند دوری کنند یا از چیزی که نمی خواهند انجام دهند فرار کنند. البته درست است این انگیزه ها بین بچه ها برای دروغ گفتن مشترک است. اما دلایل دیگری هم هست که گاهی اوقات بچه ها حقیقت را نمی گویند یا دروغ می گویند.

• برای آزمایش یک رفتار جدید

یکی از دلایلی که کودکان دروغ می گویند این است که آنها یک روش جدیدی را پیدا کرده اند و دوست دارند که آن را امتحان کنند. همان گونه که آنها بعضی از رفتارهایی که تازه یاد می گیرند را دوست دارند انجام دهند. آنها در مورد وضعیت های گوناکون دروغ بگویند تا ببینند چه اتفاقی قرار است بیفتد. با خودش می گوید: با این دروغ چه خواهد شد؟

• برای افزایش عزت نفس و کسب تایید

یکی دیگر از سرچشمه های دروغ گویی، وجود ضعف شخصیت و عدم اعتماد به نفس است. افرادی که گرفتار این ضعف ها هستند، برای پوشاندن ضعف خود و جلوه نمایی خویش به دروغ متوسل می شوند.

حضرت محمد (ص) «لا یُکَذِّبُ الکاذِبُ اِلاّ مِن مَهانَهِ نَفسِهِ عَلَیهِ »؛ کسی دروغ نمی گوید مگر به خاطر بی ارزش بودن خودش در نظر خویش.[1]

در کودکان نیز همین است اگر کودک اعتماد به نفس نداشته باشد دروغ می گوید تا مورد توجه بیشتر دیگران قرار گیرد و خودش را خوب جلوه دهد.

• برای اینکه تمرکز خود را از خود دور کنند

گاهی برای اینکه توجه زیاد و کنترل را از خود دور کنند کودکان دروغ می گویند. مثلا برای اینکه مادر برای غذا خوردن روی او فشار نیاورد می گوید من غذا خوردم.

• تکالیف سنگین و طاقت فرسا

یکی از عوامل دروغ گویی فرزندان، تحمیل تکالیف سنگین از سوی والدین بر آن ها و توقع بیش از حد طاقت از آنان است؛ زیرا فرزندان از رنجش پدر و مادر و از این که او را تنبل و نالایق بدانند می نرسند و وقتی از انجام کار فوق طاقت خود عاجز بمانند، ناچار برای حفظ شخصیت خود متوسل به دروغ می شوند و در اثر تکرار دروغ گو می شوند.[2]

• صحبت کردن قبل از این که فکر کنند

کودکان گاهی قبل از اینکه فکر کنند صحبت می کنند و بر اساس دیدگاه روانشناس بالینی ممکن است کودکان از روی تکانشگری دروغ بگویند تکانشگری این است که قبل از اینکه آنها فکر کنند صحبت کنند، بنابراین بسیاری از اوقات شما این مسئله دروغ را دریافت خواهید کرد.[3]

گاهی اوقات بچه ها واقعا می توانند باور کنند که کاری انجام داده اند و آنچه به نظر می رسد دروغ است را باور دارند.گاهی اوقات آنها واقعا فراموش خواهند کرمثلا کاری را که انجام نداده اند، انجام داده اند. حتی بعضی از روانشناسان می گویند  بچه هایی هستند که می گویند: «راستش را بخواهید، من فکر می کردم تکالیفم رو انجام میدهم و واقعاً فکر می کردم که این کار را کردم. هنگامی که این اتفاق می افتد، روانشناسان می گویند، آنها نیاز به کمک برای تکمیل حافظه خود را با استفاده از تکنیک هایی تخصصی برای درمان دارند.

• کم رویی و خجالت

برخی افراد به دلیل خجالتی بودن و عدم توانایی در بیان نظر واقعی خود و یا به دلیل عدم توانایی در رد یا مخالفت با ایده و اندیشه دیگران و یا وجود برخی تعارفات و بهانه های غیرمعقول، به دروغ روی می آورند.[4]

• ترس از مجازات

اینکه کودک بداند که اگر حقیقت را بگوید ممکن است مجازات شود به دروغ متوسل خواهد شد. پس از دیگر علل دروغ گویی افراد به ویژه کودکان، ترس از مجازات است. هنگامی که به کودک بگوییم: شیشه اتاق را تو شکسته ای ؟ اگر کودک بداند که اعتراف او مستلزم مجازات سخت پدر و مادر خواهد شد، غریزۀ فطری وی برای حفظ خود از مجازات یا تنبیه، او را وا می دارد که به دروغ بگوید: من نشکسته ام؛ زیرا افراد همواره خود را در مقابل چوب یا سیلی طاقت فرسای پدر و مادر و یا مجازات های سنگین قانونی ناتوان می بینند و چاره ای ندارند جز آن که پناه به دروغ برده،گناه خود را انکار نمایند.[5]

تربیت فرزند؛ عوامل پیش‌برنده در تربیت فرزندان را در اینجا بخوانید

 والدین می توانند در مورد دروغ گفتن چه کاری انجام دهند

والدین باید در مقابل دروغ ها برخوردهای گوناگون از خود نشان دهند و این بسته به سطح دروغ است. در اینجا مواردی را با ذکر مثال می نویسیم.

• سطح 1 دروغ

گاهی بهتر از بعضی از دروغهای سطحی را نادیده بگیرید تا اینکه به جای آن که به تندی بگویید: «این  حرفی که زدی، دروغه، من می دانم که این اتفاق برای شما نیفتاد، “مثلا وقتی کودک برای جلب توجه دروغ می گوید.

پس بهتره شما یک رویکرد ملایم داشته باشید، ممکن است برای همه کودکان این برخورد یک نتیجه را نداشته باشد. این بی تفاوتی نسبت به این دروغ  که در آن والدین لزوما یک نتیجه ندارند، اما آنها سعی نمی کنند با دروغ توجه ها را به خود جلب کنند.

این نادیده گرفتن  به ویژه اگر دروغ گفتن به خاطر  عزت نفس پایین ناشی می شود، بهتر جواب می دهد. بنابراین اگر کودک شما می گویند، “من امروز در فوتبال 10 گل زدم و بقیه من را بر شانه هاشون گذاشتند یا خیلی تشویقم کردند” و شما فکر می کنید این حرف درست نیست. دیگر نیاز نیست او را سوال پیچ کنید و مدام این حرف او را پیگیری کنید یا بگویید چرا دروغ می گویی؟

” برای این نوع از دروغ های سطح پایین که واقعا به کسی آسیب نمی رسانند، اما رفتار خوبی ندارند، نادیده گرفتن و هدایت به چیزی که می دانید  راه درست تری است.

• سطح 2 دروغ

اگر نادیده گرفتن جواب نداد، والدین باید از روش دیگری به صورت نامحسوس کودک را توبیخ کنند. مثلا وقتی دارد در مورد یک اتفاق کوچک را بزرگ جلوه می دهند به گونه ای آن را مثل داستان تعریف می کنند شما به او بگویید: به نظر می آید آنچه در حال تعریف آن هستید یک داستان باشد، لطفا دوباره برای من تعریف کن چه اتفاقی افتاده است؟

با این کار شما کودک را تشویق می کنید تا مجدد تلاش کنید و سعی کند قضیه را آن طور که است تعریف کند.

• سطح 3 دروغ

اگر دروغ جدی تر باشد یا فرزند بزرگ تر باشد؛ باید او را با عواقب دروغ آشنا کرد. یا به اصطلاح  بداند که برای او از این کار آبی گرم نمی شود. برای این کار یک تنبیه کوتاه مدت در نظر بگیرید نه تنبیه بلند مدت. تا کودک فرصتی برای فکر کردن به کارش پیدا کند و تمرینی باشد برای درست عمل کردن. مثل: گرفتن گوشی تلفن همراه از او به مدت یک ساعت، انجام یک کار خسته کننده نیز برای توبیخ خوب است.

مثلا اگر کودک در طول هفته گفته هیچ نوع تکلیفی برای انجام دادن ندارد و سپس والدین متوجه شدند که هر روز تکلیف داشته است، باید نوعی نتیجه برای دروغش مرتبط با آن در نظر گرفت. او باید بنشیند و تمام تکالیف را یک جا انجام دهد.

اگر کودک شما، دیگری را زد و در رابطه با آن دروغ گفت که نزده، او باید یا مستقیم از دوستش عذرخواهی کند یا یک نامه عذر خواهی برای او بنویسد.

پس باید نوعی نتیجه برای دروغ گویی او وجود داشته باشد، که ببیند نتیجه دروغ بد است.

راه هایی برای کمک به کودکان خود برای جلوگیری از دروغ گفتن در وهله اول

در اینجا چند راهکار عملی را بیان خواهیم کرد:

• بگذارید بدانند که حقیقت عواقب را کاهش می دهد

در جایی که دروغ گفتن آسان تر بود، وقتی آنها دروغ گفتند و زمانی که والدین نتیجه را از بین می برند، فرزند می فهمد که دروغ هم همیشه چاره ساز  نیست و ممکن است عواقب وخیم تر داشته باشد.

والدین همچنین می توانند کودک را برای گفتن حقیقت ستایش کنند و به کودک بگویند که حرف راست و گفتن حقیقت آنها را قابل اعتمادتر می کند.

می توان وقتی فرزند کاری اشتباهی کرد و حقیقت را گفت به اوئ بگویید به جای اینکه گوشی آنها را یک روز کامل بگیرم یک ساعت می گیرم فقط به خاطر اینکه حقیقت را گفته است.

کودکان و نوجوانان نباید فکر کنند که عواقب آن کار قابل مذاکره است، به خاطر اینکه حقیقت را گفته دیگر تنبیه ای در کار نیست. گاهی اوقات کودک می گوید: «اما من حقیقت را به شما گفتم.» آنها فریبکاری می کنند و می گویند: «این فقط باعث می شود که من بخواهم دیگر هرگز حقیقت را به شما نگویم.» والدین نباید در آن زمان تسلیم شوند.

• از بررسی های حقیقت استفاده کنید

فرض کنید یک معلم به والدین گفته است که فرزند شما تکالیف خود را انجام نداده است. پیشنهاد می شود که  در این مواقع به بچه خود فرصتی برای گفتن حقیقت بدهید. بپرسید تکالیفت را انجام دادی؟  اگر در ابتدا جواب درست نداد، والدین می توانند بگویند: «من کاری دارم، به شما 10 دقیقه فرصت می دهم و برمی گردم امیدوارم حقیقت را بگویی».

به این ترتیب امکان  این که کودک دروغ بگویید کاهش می یابد چون از عواقب دروغ می ترسند یا نمی خواهند پدر و مادر را ناامید کنند، آنها این شانس را دارند که واقعا در مورد اینکه آیا می خواهد دروغ بگوید یا خیر فکر کنند.

• از روش مقدمه استفاده کنید

زمانی که حقیقت را از کودک می پرسید باید مقدمه چینی کرد والدین می توانند بگویند: «من از شما سؤالی می پرسم و شاید شما چیزی را به من بگویید که واقعاً نمی خواهم بشنوم. اما به یاد داشته باشید که رفتار شما آن چیزی نیست که هستید. من شما را هر طور که هستید دوست دارم و می دانم تو بچه خوبی هستی و مهم نیست که دیگران چه فکری می کنند، گاهی مردم اشتباه می کنند. بنابراین می خواهم به این فکر کنید که به من یک پاسخ صادقانه بدهید.» دادن فرصت به بچه ها برای تأمل در این مورد ممکن است منجر به گفتن حقیقت آنها شود.

اما کودکانی که مستعد دادن پاسخ های تکانشی هستند که بدون فکر یک حرفی را می زنند که دروغ به نظر می آید، نیاز به زمان اضافی برای فکر کردن به همه چیز قبل از صحبت کردن دارند. تکانشگری می تواند یک مشکل هم در خانه و هم در مدرسه باشد، زمانی که یک معلم می پرسد که آیا یک کودک یک تکلیف را به پایان رسانده است و کودک بدون اینکه حتی به دفتر خود نگاه کند، پاسخ می دهد. این زمانی است که او نیاز به آموزش برای کاهش سرعت و بررسی کار خود دارد.

آنچه والدین نباید انجام دهند

در برخورد با دروغ در کودکان بعضی از رفتارها از والدین باعث تشدید این دروغگویی در کودکان خواهد شد. از جمله:

• هرگز کودک خود را در محل دروغ قرار ندهید

قرار دادن یک کودک در محل دروغ  می تواند او را برای دروغ گفتن آماده کند. اگر والدین داستان واقعی را بدانند، آنها باید به سمت درست موضوع بروند و در مورد آن بحث کنند. به جای اینکه از یک کودک بپرسید که آیا تکالیف خود را انجام نمی دهد، پدر و مادر فقط می تواند بگوید: “من می دانم که شما این کار را انجام نداده اید. بیایید در مورد اینکه چرا انجام ندادن تکلیف کار خوبی نیست صحبت کنیم. ”

• به فرزندتان برچسب دروغگو نزنید

این یک اشتباه بزرگ است که یک کودک را دروغگو بنامیم. زخمی که این برچسب ایجاد می کند بزرگتر از برخورد با آنچه که در وهله اول در مورد آن دروغ گفته اند، است. این باعث می شود که کودک فکر کند: «مامان حرفم را باور نمی کند.» این باعث می شود آنها احساس بدی در مورد خود داشته باشند و ممکن است یک الگوی دروغ گفتن ایجاد کنند.

 در پایان

اینکه چرا کودکان دروغ می گویند مهم است، دروغ گفتن در کودکان عوامل متعددی دارد که بعضی از آنها واقعا پیش پا افتاده است پس آن را بشناسید و نحوه عملکرد خود را طبق آن بچینید. امیدوارم اگر مقاله برای شما کارایی داشته باشد و  آن را به دیگرانی که با این مشکل مواجهه هستند نیز بفرستید.

منابع

[1] . کنزالعمال، ج 3، ص625

[2] . نقش خانواده در پيشگيري از انحرافات / سيف الله نحوي، قم: سازمان تبليغات اسلامي،پژوهشكده باقرالعلوم (ع)، ص34

[3] . https://childmind.org/article/why-kids-lie/

[4] . نقش خانواده در پيشگيري از انحرافات / سيف الله نحوي، قم: سازمان تبليغات اسلامي،پژوهشكده باقرالعلوم (ع)،ص 34

[5] . همان، ص35

نویسنده و ویرایشگر: رقیه زارع

تربیت فرزند در عصر دیجیتال: راهکارهای مقابله با اعتیاد به فضای مجازی_ قسمت اول

راهکار تربیتی؛ ۹ نکته حساس برای تربیت فرزند