بی حوصلگی، راهکارهای برای زمانهایی که بی حوصله هستیم
حوصله ام سر رفته چه کار کنم؟
بی حوصلگی را هر کس تجربه کرده است و حتی بارها شنیدهاید که فرزندتان میگوید: «حوصلهم سر رفته!»؟ «حالا چه کار کنم؟» یا خودتان حوصله تان سر رفته و با خود می گویید چه کاری انجام دهم. در این مواقه بسیاری از والدین با خود فکر می کنند که پدر یا مادر خوبی نیستم و نمی توانم فرزندم را سرگرم کنم و گاهی با عجله چیزی برای سرگرمی بچه شان پیدا می کنند. گاهی هم ناراحت می شوند از اینکه کودک نمی تواند خودش را مشغول کند تا حوصله اش سر نرود. اما واقعیت این است که کمی بیحوصلگی، اتفاقاً چیز خوبی است هم برای بچهها و هم برای بزرگترها. چون مغز در این حالت فرصت دارد دوباره شارژ شود، خلاقتر فکر کند و حتی راهحلهای جدیدی برای مشکلات پیدا کند. در این مقاله ما در مورد بی حوصلگی و اینکه چه طور با آن کنار بیاییم صحبت خواهیم کرد.
چرا بیحوصله میشویم؟
احساس بیحوصلگی وقتی پیش میآید که مغز دنبال کاری برای پر کردن زمان میگردد. انگار ذهن میگوید: «خب حالا چی کار کنم؟»
در چنین موقعیتی معمولاً احساس بیقراری یا بیعلاقگی به اطراف به سراغمان میآید. اکثر مردم حداقل هفتهای یکبار حس «بیحوصلگی» دارند. وقتی در حال درس خواندن یا کارکردن هستیم یا با دوستمان حرف می زنیم، مغزمان تمرکز دارد و خسته نمیشود. اما بهمحض اینکه کار تمام میشود، ذهن دنبال محرک تازه میگردد.
قبل از اینکه موبایل و اینترنت بیاید و بچه ها وقتشان را با آن بگذرانند، بچهها برای سرگرمی با دوستانشان به کوچه میرفتند، با هم فوتبال، دنبال هم ، لی لی و … بازی میکردند یا با هم چیزی میساختند. حتی برای خود بازی اختراع می کردند؛ اما امروزه این گونه نیست.
در گذشته، مردم با کار، بازی، مطالعه یا حرف زدن با دیگران این حس بی حوصلگی را مدیریت میکردند؛ اما امروزه، گوشی و تبلت تقریباً همیشه در دسترس است و درست همینجاست که ماجرا عوض میشود چون این سرگرمیِ فوری باعث میشود مغز کمتر تمرین کند که خودش با بیحوصلگی کنار بیاید. با وجود این بازی های مجازی و این وسایل خلاقیت را انسان گرفته است.
رابطه بین سرگرمی مجازی و بی حوصلگی چیست؟
پیش آمده: فقط برای مدت کم مثلا چند دقیقه خواستهایم در شبکههای اجتماعی بگردیم، اما وقتی سرمان را بالا آوردهایم، دیدهایم یکی دو ساعت گذشته! با اینهمه زمان که سرگرم بودیم، نهتنها حس سرزندگی پیدا نکردهایم، بلکه خستهتر هم شدهایم.
در واقع، بین بی حوصلگی و سرگرمی مجازی رابطه معکوس وجود دارد، هرچه کمتر لحظههای بیحوصلگی را تجربه کنیم، مغزمان در «تحمل سکوت و سکون» ضعیفتر میشود. یعنی هرچه بیشتر از محرکهای سریع و آماده مثل فیلم، شبکههای اجتماعی یا بازیها استفاده کنیم، مغزمان عادت میکند که دائم در حالت تحریک و هیجان فوری باشد و دیگر طاقت “هیچ کاری نکردن” یا “سکوت ذهنی” را ندارد.
مثلا فردی که عادت دارد هر وقت حتی ۳۰ ثانیه بیکار میشود، گوشیاش را بیرون میآورد تا در اینستاگرام یا تیکتاک بچرخد.با گذشت زمان، مغزش یاد میگیرد که بلافاصله باید محرک جدیدی دریافت کند وگرنه احساس بیقراری و بیحوصلگی میکند.
در نتیجه اگر مثلاً در صف نان یا تاکسی بنشیند و گوشیاش خاموش باشد، بلافاصله معذب میشود و نمیتواند حتی چند دقیقه در سکوت بماند.
مثال دیگر کودکی که فقط با بازیهای کامپیوتری و کارتونهای سریع و رنگارنگ سرگرم میشود، وقتی برق میرود یا تبلت خراب میشود، نمیداند چه کند.
وقتی مغز استراحت میکند چه کاری انجام می دهد؟
بعد از انجام یک کار فکری یا تمرکز طولانی، مغز وارد حالتی میشود که به آن حالت پیشفرض یا استراحت ذهنی میگویند.
در این وضعیت، چند بخش از مغز با هم هماهنگ کار میکنند تا:
– خاطرات را منظم کنند
– درسهایی که گرفتهایم را مرور کنند
– برنامه ریزی ذهنی برای آینده می کند.
– و حتی به شکل خلاقانهای راهحلهایی برای مشکلات پیشرو پیدا کنند
برای همین است که خیلیها میگویند: «بهترین ایدههام موقع دوش گرفتن به ذهنم میرسه!» چون در آن لحظه، ذهن آزاد و رهاست و درگیر محرکهای بیرونی نیست. همین حالت در پیادهروی در طبیعت هم رخ میدهد: چند دقیقه اول ذهن آرام میشود، بعد کمکم شروع میکند به فکر کردن، مرور کردن، خیالپردازی و خلق ایدههای جدید.
چطور با بیحوصلگی کنار بیاییم؟
اگر گاهی حس بیحوصلگی سراغتان میآید، سعی کنید از آن فرار نکنید. این حالت درواقع فرصتی است برای «نفس کشیدن مغز».
نکات زیر میتواند کمک کند:
-
بین فعالیت و استراحت تعادل ایجاد کنید.
لازم نیست همیشه سرتان شلوغ باشد. مقداری زمان خالی برای شارژ ذهن و خلاقیت بگذارید.
-
چیز تازهای امتحان کنید. غیر از گوشی و تبلت و فضای مجازی
مثلاً به یک کلاس جدید بروید، دستور غذایی تازه یاد بگیرید، کتابی متفاوت بخوانید یا حتی گیاهی بکارید.
-
درون خانه نشنید و بیرون خانه بروید
طبیعت آرامش میآورد، حس خستگی را کم میکند و ذهن را بازتر میسازد.
-
در خودتان فرو نروید، نسبت به اطراف خود کنجکاو باشید و بخواهید چیز جدیدی را پیدا کنید.
با آدمها بیشتر گفتگو کنید، به اطراف دقیقتر نگاه کنید. این خودش نوعی تمرین ذهنی است.
-
مرور ذهنی وقایع و فکر کردن برای بهتر شدن زندگی در آینده
مرور گذشته طبیعی است، اما اگر زیاد در آن فرو میروید، بعضی وقتها ذهنتان را به فکر آینده یا هدفهای امروزی برگردانید.
-
تفکر کردن به جای روی آوردن به امور بی هدف برای رفع بی حوصلگی
الإمامُ عليٌّ عليه السلام : «فِكرُ ساعَةٍ قَصيرَةٍ خَيرٌ مِن عِبادَةٍ طَويلَةٍ؛ ساعتى كوتاه انديشه كردن، بهتر از عبادتى طولانى است. »[غرر الحكم : 6537.]
امام علی علیه السلام فکر کردن در زمان کوتاه را بر تر از عبادتی طلولانی می داند و این امر نشان دهنده ارزش تفکر است. پس انسان باید زمانی برای تفکر داشته باشد.
این دقیقاً هماهنگ است لحظههای تأمل (که گاهی درون بیحوصلگی نهفتهاند) فرصتهایی برای رشد خلاقیت، اصلاح خود و شناخت عمیقتر از زندگی هستند.
-
خلوت برای خودشناسی
محاسبه نفس نیاز به درنگ، سکوت و خلوت ذهنی دارد، چیزی که در عصر سرگرمیهای پیدرپی تقریباً از بین رفته است. اگر هر وقت خود را با کارهای بیهوده پر کنیم چه زمانی برای خودشناسی و تفکر می ماند. لحظههای بیحوصلگی در واقع بهترین زمان برای همین بازنگریهای درونیاند، به شرط آنکه از آنها نگریزیم.
کمک به کودکان برای پذیرش بی حوصلگی
در قدیم اصولا پدر و مادر وقت نمی کردند که بچه ها را سرگرم کنند این بچه ها بودند که وقت خود را پر می کردند؛ زیرا قرار نیست والدین همه روز بچه هایشان را سرگرم کنند؛ زیرا بچه ها بهطور طبیعی خلاق و کنجکاو هستند، نباید با گوشی و بازی مجازی این ها کم شود یا از بین برود؛ بلکه فقط باید یاد بگیرند چطور از بیحوصلگیشان استفاده کنند.
وقتی بچه ها گفتند «حوصلهم سر رفته»، اول احساسشان را بپذیرید، بعد از خودشان بپرسید چه کاری میتواند حالشان را بهتر کند. اگر ایدهای نداشتند، چند پیشنهاد غیرالکترونیکی بدهید: نقاشی، کاردستی، مرتبکردن اتاق، کمک در آشپزی یا حتی خیالپردازی.
اگر فرزند یا بزرگسال دچار اضطراب، افسردگی یا ترس از تنهایی میشود و بیحوصلگی برایش آزاردهنده است، حتماً با یک مشاور یا متخصص صحبت کنید تا راههای سالمتری برای مدیریت احساسات یاد بگیرد.
جمعبندی
بی حوصلگی بد نیست و یا به عبارتی بیحوصلگی دشمن شما نیست. بلکه حالتی عادی و حتی برای انسان مفیداست؛ چون فرصتی برای بازسازی مغز، تولد ایدههای تازه و بازگشت آرامش است. در کودکان می توان بی حوصلگی را به خلا قیت تبدیل کرد. رها کردن ذهن در زمان بی حوصلگی باعث الهام ذهنی و خلاقیت و ریکاوری آن می شود. پس سریع وقتی که بی حوصله هستید را پر نکنید بلکه به ذهن فرصت بدهید تا خود را بازیابی کند.
نویسنده و ویرایشگر: رقیه زارع
